Month: May 2018

ઇથોપિયા: કચરામાંથી ઉર્જા ઉત્પન્ન કરતો આફ્રિકાનો પ્રથમ દેશ

આફ્રિકાના ઘણા દેશોમાં વેસ્ટ મેનેજમેંટ (કચરાનો નિકાલ) એક સૌથી મોટો પડકાર છે. કચરાના નિકાલનું યોગ્ય રીતે સંચાલન કરવામાં નિષ્ફળ જવાથી ઘણી વખત આ દેશોમાં ભયંકર રોગચાળો ફાટી નિકળે છે તથા મોટાપાયે જાનહાની પણ થતી હોય છે. ગયા વર્ષે ઇથોપિયાની રાજધાની એડીસ અબાબામાં પાણીથી થતા ઝાડાનો રોગચાળો ફાટી નીકળ્યો હતો. જેને લીધે ઘણા લોકોના જીવ જોખમમાં મુકાયા હતા. ઠેર ઠેર ભરાઈ રહેલા પાણીમાં નાગરિકો દ્વારા ફેંકવામાં આવતા કચરાને લીધે આ રોગચાળો ફાટી નીકળ્યો હતો. કચરાના અયોગ્ય નિકાલથી, રોગચાળા સિવાય પણ બીજી ઘણીબધી મુસીબતો ઉભી થાય છે.

એડીસ અબાબામાં કચરાનો નિકાલ શહેરની બહાર આવેલા કોશે નામક વિસ્તારમાં અસ્થાયીરૂપે તૈયાર કરાયેલી ફૂટબોલના ૩૬ મેદાનો જેટલી મોટી જગ્યામાં કરવામાં આવતો હતો. તે કચરાને લીધે તેની નજીક આવેલી નદીઓ પણ પ્રદુષિત થઇ રહી હતી. તથા આજુબાજુના વિસ્તારોમાં મિથેન જેવા ગ્રીન હાઉસ ગૅસનું પ્રમાણ પણ ભયજનક સ્તરે પહોંચી જવાથી ત્યાનું વાતાવરણ ખુબ જ પ્રદુષિત બન્યું હતું. જેની માઠી અસરો લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર દેખાવા લાગી હતી. વર્ષ ૨૦૧૭માં આ જગ્યાએ ભૂસ્ખલનને લીધે ૧૧૪ લોકો મૃત્યું પામ્યા હતા. આમ કચરાના નિકાલની આ જગ્યા સ્થાનિકો માટે જોખમકારક બની ગઈ હતી.

હાદસાની ગંભીરતાને સમજી કચરાના યોગ્ય નિકાલ માટે, ઇથોપિયાની સરકાર રેપ્પી વેસ્ટ મેનેજમેંટ પ્લાન્ટની સ્થાપના કરી રહી છે, જેથી કચરાનો કાયમી નિકાલ થઇ શકે તથા શહેરમાં વીજળીની વધતી જતી માંગ ને પણ પહોંચી વળાય. આ પ્લાન્ટ કચરો ઠાલવવાની જગ્યાની પાસેજ બનાવવામાં આવ્યો છે જેથી કચરાનું પરિવહન આસાન બની રહે.

આ પ્લાન્ટમાં કચરાને બાળીને વીજળી ઉત્પન્ન કરવામાં આવશે. કચરાને બાળવાથી ઉત્પન્ન થતી ઉષ્માનો ઉપયોગ કરીને પાણીમાંથી વરાળ બનાવવામાં આવશે. આ વરાળ દ્વારા ૨૫ મેગાવોટના બે સ્ટીમ ટર્બાઇન ચલાવીને તેમાંથી વીજળી ઉત્પન્ન કરવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયામાં ઉત્પન્ન થતા દ્રવ્યોનો નિકાલ કરતાં પહેલા તેમનું યૂરોપિયન સ્ટાન્ડર્ડ પ્રમાણે શુધ્ધિકરણ કરવામાં આવશે જે સ્વચ્છ ઉર્જા ઉત્પાદન માટે મહત્વનો મુદ્દો છે.

આ પ્લાન્ટ શહેરના ૮૦% એટલેકે ૧૪૦૦ ટન કચરા પર દૈનિક પ્રક્રિયા કરી વાર્ષિક ૧૮૫ મેગાવોટ વીજળી ઉત્પન્ન કરશે, જેનાથી શહેરના લગભગ ૨૫-૩૦% ઘરોમાં વીજળી પૂરી પાડી શકાશે. તદુપરાંત, કચરાના બળતણને અંતે બાકી રહેતી રાખમાંથી વર્ષે અંદાજિત ૩૦ લાખ ઈંટો બનાવી શકાશે. ભીના કચરામાંથી આશરે ૩ કરોડ લિટર પાણી પ્રાપ્ત કરી શકાશે. આ પ્લાન્ટ ધ્વારા વાતાવરણમાં ભળતા ૧૨ લાખ ટન કાર્બન ડાયોક્સાઇડને અટકાવવામાં આવશે. આ પ્લાન્ટમાં રોજગારીની પણ અનેક તકો ઉભી થશે.

આ પ્લાન્ટમાં વીજળી ઉત્પન્ન કરવા સાથે સાથે ધાતુઓને રીસાઇકલ પણ કરવામાં આવશે. વધુમાં, તે ૨૨૦ ઘન મિટર દૂષિત પ્રવાહીને પણ શુધ્ધ કરશે, જે આ પ્લાન્ટની ગેરહાજરીમાં પર્યાવરણમાં છોડી દેવામાં આવ્યું હોત. આ પ્લાન્ટના દ્વારા ઇથોપિયાએ આફ્રિકાના બીજા દેશો માટે કચરાના કાયમી અને યોગ્ય નિકાલ માટે ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું છે.

ઇમેજ સોર્સ: ગવર્મેન્ટ ઓફ ઇથોપિયા

શું આર્થિક વિકાસ જ દેશની પ્રગતિનું માપદંડ છે?

વિશ્વભરના લગભગ તમામ દેશ પોતાનો વિકાસ કુલ રાષ્ટ્રીય ઉપજ (ગ્રોસ નેશનલ પ્રોડક્ટ અથવા જીડીપી) ના આધારે નક્કી કરે છે. સરળ ભાષામાં સમજીએ તો જીડીપી એટલે દેશમાં ઉત્પાદિત થતી સમગ્ર વસ્તુઓ તથા સેવાઓની કુલ બજાર કિંમત. જીડીપીને વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક વિકાસના માપદંડ તરીકે જોવામાં આવે છે. જીડીપીના આધારે દરેક દેશ પોતાના અર્થતંત્રને બીજા દેશોના અર્થતંત્ર સાથે સરખાવે છે અને તેના આધારે પોતાના અર્થતંત્રનું કદ અને તેના વિકાસની ઝડપ નક્કી કરે છે. આમ દેશનો વિકાસદર જીડીપી પરથી નક્કી થતો હોઈ, દરેક દેશની સરકારનો ધ્યેય વધુ ને વધુ ઉત્પાદન દ્વારા પોતાના દેશના જીડીપીને વધારવાનો હોય છે. પરંતુ ખરા અર્થમાં દેશનો જીડીપી તેના વિકાસને રજુ નથી કરી શકતો.

દેશનો વિકાસ તેના આર્થિક અને સામાજિક વિકાસ બંને પર આધાર રાખે છે. સામાજિક વિકાસના મુદ્દાઓ જેમકે શિક્ષણ, સ્વાસ્થ્ય તથા ભોજન જેવી મૂળભૂત સુવિધાઓ, સંસ્કૃતિ તથા પર્યાવરણનું જતન, ન્યાય, સુશાસન વગેરે સાથે જીડીપીને દૂર દૂર સુધી કોઈ સંબંધ નથી. હકીકતમાં આર્થિક અને સામાજિક વિકાસ વચ્ચે સંતુલન જળવાઈ રહે અને દેશનો સર્વાંગી વિકાસ થાય તેવા પ્રયાસ હોવા જોઈએ.

ઘણીવાર દેશનો આર્થિક વિકાસદર ઊંચો હોવા છતાં સામાજિક અથડામણો તથા નાગરિકોમાં હતાશા જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળતી હોય છે. વર્ષ ૨૦૧૪માં વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝશન (WHO) દ્વારા રજુ કરવામાં આવેલા એક અહેવાલ અનુસાર અમેરિકા, ચીન અને ભારત વિશ્વના ટોચના ત્રણ દેશો છે કે જ્યાં લોકો હતાશા, બેચેની તથા ડ્રગ્સની બુરી લતથી પીડાય છે. આ ત્રણેય દેશ વિશ્વની આર્થિક મહાસત્તાઓ તરીકે ગણાય છે. આમ વિકાસની દ્રષ્ટીએ જોઈએ તો આ ત્રણેય દેશની બાહ્ય અને આંતરિક હકીકત કંઇક જુદી જ હોય તેમ લાગે છે. એક સ્વસ્થ નાગરિક જ સવસ્થ સમાજની રચના કરી શકે છે અને એક સ્વસ્થ સમાજ સ્વસ્થ દેશની. દેશની વાસ્તવિક પ્રગતિ તેના નાગરિકો તથા સમાજની પ્રગતિ પર આધાર રાખતી હોઈ, નાગરિકોમાં સંતોષ તથા સામાજિક સંવાદિતા કઈ રીતે વધે તે દિશામાં દેશની નીતિઓ રચાવી જોઈએ.

ભૂતાન એક એવો દેશ છે જ્યાં પ્રગતિને જીડીપીથી નહિ પરંતુ કુલ રાષ્ટ્રીય પ્રસન્નતા (ગ્રોસ નેશનલ હેપીનેસ અથવા જીએનએચ)થી માપવામાં આવે છે. એટલે કે દેશના લોકો કેટલા ખુશ છે તે પરથી દેશની પ્રગતિ નક્કી થાય છે. ૧૯૭૨માં જયારે જિગ્મે સિંગ્યે વાંગ્ચુક ભૂતાનના રાજા હતા ત્યારે તેમણે જીએનએચને દુનિયા સામે પ્રથમવાર પ્રસ્તુત કર્યું હતું અને કેવળ આર્થિક વિકાસને મહત્વ ન આપતા સામાજિક, શારીરિક, પ્રાકૃતિક તથા આધ્યાત્મિક વિકાસને પણ મહત્વ આપવા ધ્યાન દોર્યું હતું.

ભૂતાનના જીએનએચના ચાર આધારસ્તંભ છે; (૧) ટકાઉ અને ન્યાયપૂર્ણ સામાજિક-આર્થિક વિકાસ, (૨) પર્યાવરણ સંરક્ષણ, (૩) સંસ્કૃતિનું જતન અને પ્રોત્સાહન તથા (૪) સુશાસન. જીએનએચની ગણતરી મુખ્યત્વે ૯ પરિબળોને આધારે કરવામાં આવે છે. આ ૯ પરિબળોમાં જીવન ધોરણ, શિક્ષણ, સ્વાસ્થ્ય, પર્યાવરણ, સામાજિક ઉત્સાહ, સમયનો ઉપયોગ, માનસિક સુખાકારી, સુશાસન, સાંસ્કૃતિક સ્થિતિસ્થાપકતા તથા પ્રોત્સાહનનો સમાવેશ થાય છે. જેની માટે ભૂતાનમાં એક જીએનએચ આયોગની રચના પણ કરવામાં આવી છે, જે દેશમાં જીએનએચને લગતી યોજનાઓ તથા નીતિઓ ઘડવાનું અને તેના અમલીકરણનું કાર્ય કરે છે.

ભૂતાનથી પ્રેરણા લઇ વર્ષ ૨૦૧૨માં, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (યુએન)એ ૨૦મી માર્ચને આંતરરાષ્ટ્રિય પ્રસન્નતા દિવસ (ઇન્ટરનેશનલ ડે ઓફ હેપીનેસ) તરીકે જાહેર કર્યો, જેથી બીજા દેશો પણ ભૂતાનની માફક પોતાના નાગરિકોની ભલાઈ તથા સુખસમૃદ્ધિ માટે પોતાની નીતિઓમાં જરૂરી ફેરફાર કરે. યુએન દ્વારા એક સમિતિની રચના પણ કરવામાં આવી જે ભૂતાનના હેપીનેસ ઇન્ડેક્ષના નમૂનાની બીજા દેશોમાં લાગુ કરાવવા માટે પ્રયત્નશીલ છે. થાઈલેન્ડ, યુનાઇટેડ કિંગડમ તથા યુએઈ જેવા દેશોએ પણ જીએનએચને લગતી યોજનાઓ હાથ ધરી છે.

વર્ષ ૨૦૧૨થી યુએન ધ્વારા વિશ્વના કેટલાક દેશોનો સર્વે કરી વર્લ્ડ હેપીનેસ રિપોર્ટ તૈયાર કરવામાં આવે છે. ૨૦૧૮ના રિપોર્ટ અનુસાર ૧૫૬ દેશોમાંથી ફિનલેન્ડ પ્રથમ ક્રમાંક પર છે અને ભારતનો ૧૩૩મો ક્રમાંક છે. ભારતનો ૧૩૩મો ક્રમાંક હોવાથી એ વાત તો બિલકુલ સ્પષ્ટ છે કે દેશના લોકોમાં સંતોષનું સ્તર ઘણું ઓછું છે.

લોકોમાં રહેલા અસંતોષને કારણે દેશમાં ઘણી બધી મુશ્કેલીઓ ઉભી થતી હોય છે, જેની સીધી અસર દેશની પ્રગતિ પર પડે છે. આવી પરિસ્થિતિઓમાં દેશનો જીડીપીનો આંકડો ગમે તેટલો મોટો જ કેમ ન હોય, પરંતુ તે દેશ હકીકતમાં અધોગતિ તરફ જ આગળ વધતો હોય છે. જો લોકોના સંતોષ તથા સુખદ જીવન માટે સરકાર તરફથી જરૂરી વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં આવે અને તે માટે યોગ્ય નીતિઓ ઘડી તેનું અમલીકરણ કરાવવામાં આવે, તો જ દેશની સાચા અર્થમાં પ્રગતિ થઇ ગણાશે.

ઇમેજ સોર્સ: scoopwhoop.com

આહાર એજ ઔષધ

સમયની સાથે-સાથે લોકોમાં બીમારીઓનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે. લાંબાગાળાની બીમારીઓ જેવીકે ડાયાબિટીસ, બ્લડપ્રેશર, કોલેસ્ટ્રોલ, અપચો વગેરે માટે નિયમિતપણે દવા લેતા ઘણાબધા લોકો તમારી આસપાસ જોવા મળશે. આ પ્રકારની બીમારીઓમાં સપડાયેલા દર્દીઓને જીવનભર નિયમિતપણે દવાઓ લેતા રહેવું પડે છે જે લાંબાગાળે શરીરમાં બીજી આડ અસરો પણ ઉભી કરે છે, જેને કારણે બીજી બીમારીઓ પણ ઉદ્ભવે છે. શું દવા સિવાય આવી બીમારીઓનો બીજો કોઈ ઈલાજ નથી?

વિશ્વભરની સંસ્કૃતિઓએ રોગોના ઉપચાર તથા તેમની અટકાયત માટે યોગ્ય આહારના ઉમદા પુરાવા રજુ કર્યા છે. સદીઓથી આહારના તબીબી ફાયદાઓ પર સંશોધન થતું આવ્યું છે. આધુનિક યુગમાં, આહારનું વિશ્લેષણ હમણાં સુધી તેમાં રહેલા પ્રોટીન, ચરબી, વિટામિન, કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ તથા વિવિધ ખનીજ તત્વોને આધારે થતું આવ્યું છે. પરંતુ પાછલા એકાદ-બે દશકથી વૈજ્ઞાનિકોનો અભિગમ બદલાયો છે. હવે આહારના વિશ્લેષણમાં તેમાં રહેલા એન્ટિઓક્સીડન્ટ્સ, પ્રોબાયોટીક્સ તથા ફાઈટોકેમીકલ્સ જેવા વિવિધ રાસાયણિક ઘટકોનું પણ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે.

એન્ટિઓક્સિડન્ટ્સ એવા પરમાણુઓ હોય છે જે કોશિકાઓને નુકસાન પહોચાડતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓને ધીમી કરી દે છે. પ્રોબાયોટીક્સ એટલે સારા બેક્ટેરિયા કે જે શરીરના પાચનતંત્ર માટે ખુબજ મદદરૂપ હોય છે. ફાઈટોકેમીકલ્સ વનસ્પતિ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક સંયોજનો છે જે શરીરમાં રહેલા રોગાણુઓને નષ્ટ કરે છે તથા શરીરની રોગ પ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે. આમ આ પ્રકારના રાસાયણિક ઘટકો શરીર માટે દવાનું કામ કરે છે.

અમેરિકાના કેલીફોર્નિયામાં "આહાર એજ ઔષધ" સૂત્રને સાર્થક કરતી એક પરિયોજના શરુ કરવામાં આવી છે. જેમાં લાંબાગાળાની બીમારીના દર્દીઓને ચિકિત્સકની સલાહ અનુસાર તૈયાર કરેલ આહાર આપવામાં આવશે. આ પરિયોજનામાં, આવતા ત્રણ વર્ષ સુધી આર્થિક રીતે નબળા એવા એક હજાર જેટલા ડાયાબિટીસ અને હૃદયરોગના દર્દીઓને ચિકિત્સકની સલાહ અનુસાર તૈયાર કરેલ આહાર આપવામાં આવશે. સંશોધકો દ્વારા, આ પ્રકારનો આહાર મેળવતા તથા ન મેળવતા દર્દીઓ વચ્ચે આરોગ્ય તથા આરોગ્ય ખર્ચ પર સંશોધન કરવામાં આવશે.

તે પહેલા અમેરિકાના ફિલાડેલ્ફિયા શહેરમાં આ પ્રકારની પરિયોજના વર્ષ ૨૦૧૦માં શરુ કરવામાં આવી હતી. જેનો ઉલ્લેખ કરતાં વર્ષ ૨૦૧૩માં પ્રકાશિત “જર્નલ ઓફ પ્રાઇમરી કેર એન્ડ કોમ્યુનીટી હેલ્થ” અનુસાર ૬૫ વિવિધ લાંબાગાળાની બીમારીના દર્દીઓને દિવસમાં ત્રણ વાર ચિકિત્સકની સલાહ અનુસાર તૈયાર કરેલ આહાર આપવામાં આવ્યો. જેમાં આવા દર્દીઓના ચિકિત્સીય ખર્ચમાં ૫૫% સુધીનો ઘટાડો જોવા મળ્યો તદુપરાંત તેમના હોસ્પિટલમાં દાખલ રહેવાના સમયગાળામાં પણ ઘટાડો થયો. આ પ્રકારનો આહાર દર્દીની બીમારીને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવેલો જેમકે ડાયાબિટીસ માટે ઓછું કાર્બોહાઈડ્રેટ અને હૃદયરોગી માટે ઓછુ સોડિયમ. બધાજ પ્રકારનો આહાર તાજા ફળો, શાકભાજી, કઠોળ અને વધુ માત્રામાં પ્રોટીનથી બનાવામાં આવેલો.

યોગ્ય આહારના ઉપયોગથી લાંબાગાળાની બીમારીઓ પર નિયંત્રણ મેળવી શકાય છે. ડાયાબિટીસ, હૃદયરોગની બીમારીઓ જેવી કે બ્લડપ્રેશર તથા કૉલેસ્ટેરોલ, પાચનતંત્રની બીમારીઓ તથા સ્થૂળતા જેવી વિવિધ બીમારીઓમાં યોગ્ય આહાર ખુબજ મદદરૂપ સાબિત થાય છે.

ઇમેજ સોર્સ: selkrig.com

રમઝાનના પવિત્ર મહિનામાં કોઈ ઓપરેશન હાથ ન ધરવા સેનાને કેન્દ્રનો આદેશ

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રમઝાનના પવિત્ર મહિનાને ધ્યાનમાં રાખીને એક અગત્યનો આદેશ જારી કરાયો છે. પોતાના આદેશમાં સરકારે સેનાને રમઝાન મહિનામાં કોઈ ઓપેરશન હાથ ન ધરવા જણાવ્યું છે. તથા શાંતિપૂર્ણ માહોલમાં રમઝાન મહિનો ઉજવાય તે માટે મદદરૂપ થવા લોકોને અનુરોધ કર્યો છે.

ગૃહમંત્રાલય દ્વારા આજે ટ્વિટર પર જણાવવામાં આવ્યું કે "કેન્દ્ર સરકારે સુરક્ષા બળોને જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં રમઝાનના પવિત્ર મહિના દરમિયાન કોઈ જ ઓપરેશન હાથ ન ધરવાનું જણાવ્યું છે. આ નિર્ણય શાંતિપ્રિય મુસલમાનો રમઝાન મહિનો શાંતિપૂર્ણ વાતાવરણમાં પાળી શકે તે માટે લેવામાં આવ્યો છે. ગૃહમંત્રી શ્રી રાજનાથ સિંહ દ્વારા કેન્દ્રના આ નિર્ણયની જમ્મુ અને કાશ્મીરના મુખ્યમંત્રીને જાણ કરવામાં આવી છે."

પરંતુ સાવચેતીના ભાગરૂપે, મંત્રાલયે સાથે સાથે તે પણ જણાવ્યું કે, "કોઈ હુમલો થાય અથવા નિર્દોષ નાગરિકોના જીવના રક્ષણ માટે, જવાબી કાર્યવાહી હાથ ધરવા સેનાને અધિકાર રહેશે. સરકાર આ પહેલમાં દરેકના સહકારની આશા રાખે છે અને મુસ્લિમ ભાઈઓ તથા બહેનો રમઝાન મહિનો શાંતિપૂર્વક અને કોઈ અડચણ વગર પાળી શકે તે માટે મદદરૂપ થવા અનુરોધ કરે છે."

વધુમાં મંત્રાલયે જણાવ્યું કે, "ઇસ્લામને હિંસા અને આતંક દ્વારા બદનામ કરનારા પરિબળોને અલગ તારવવા અત્યંત જરૂરી છે."

કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણયને જમ્મુ અને કાશ્મીરના મુખ્યમંત્રી મહેબૂબા મુફ્તીએ આવકર્યો હતો અને સરકારનો આભાર માન્યો હતો.

૯ મે ના રોજ મહેબૂબા મુફ્તીએ સરકાર સમક્ષ રમઝાન અને અમરનાથ યાત્રા દરમિયાન સીઝફાયરની માગણી કરી હતી. ઉલ્લેખનીય છે કે આ પહેલા આ પ્રકારનું સીઝફાયર અટલ બીહારી બાજપેયીની સરકાર દરમિયાન જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.

ઇમેજ સોર્સ: dnaindia.com

નનાવું: પ્રકૃતિપ્રેમી દંપતીનું એક અનોખું ઘર

વધતા જતા ઔદ્યોગીકરણ અને વાહનોના પ્રદુષણને લીધે તથા ઘટતા જતા વૃક્ષોને લીધે ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં વધારો થઇ રહ્યો છે. જે પ્રકૃતિ માટે ખુબજ હાનિકારક છે. આવા સમયે કેરળના કન્નુર જીલ્લાના એક દંપતી, હરી અને આશા, એક નવા પ્રયોગથી પ્રકૃતિને મદદ કરી રહ્યા છે. તેમનું ફક્ત એકજ સ્વપ્ન હતું કે પ્રકૃતિ સાથે રહીને આધુનિક જીવન પસાર કરવું.

હરિ કન્નુરના સ્થાનિક જળ વિભાગના કર્મચારી છે જ્યારે આશા, ખેડૂતોને કુદરતી રીતે ખેતી કરવા માટે પ્રોત્સાહન આપતી એક સંસ્થા સાથે જોડાયેલા છે. તેઓ બંને પ્રકૃતિપ્રેમી છે. પ્રકૃતિ સાથેના લગાવને કારણેજ હરી અને આશા એકબીજાની નજીક આવ્યા અને ૨૦૦૭ માં તેમણે લગ્ન કર્યા.

જયારે આ દંપતીએ પોતાનું ઘર બનાવવાનું વિચાર્યું ત્યારે તેમણે મનોમન નક્કી કર્યું કે તેમનું ઘર ઉર્જાક્ષમ તથા પ્રકૃતિની નજીક હશે. તેમનું માનવું છે કે સિમેન્ટ અને લોખંડના ઉપયોગ દ્વારા, લોકો પ્રકૃતિને નુકસાન પોહચાડે છે જયારે પ્રાકૃતિક વસ્તુઓના ઉપયોગથી બનાવવામાં આવતું ઘર ઉત્તમ છે. તેમનું આ સ્વપ્ન તેમના એક મિત્રની મદદથી સાકાર થયું અને ૯૬૦ ચો.ફૂટમાં માટીનું એક ઘર બનાવવામાં આવ્યું. આ ઘર કેરળના આદિવાસી સમુદાયથી પ્રેરિત થઈને બનાવવામાં આવ્યું કે જે પોતાના ઘર બનાવવા માટીનો ઉપયોગ કરે છે. આ ઘરનું નામ “નનાવું” (એકતાનું ઘર) રાખવામાં આવ્યું. આમ તેમનો પ્રકૃતિ પ્રત્યેનો પ્રેમ સ્પષ્ટપણે તેમની જીવનશૈલીમાં દેખાઈ આવે છે.

વીજળીની ઓછી જરૂરિયાત

આ ઘરમાં વીજળીનો વપરાશ ઘણો ઓછો છે. ઘરની ડિઝાઇન એ રીતે કરવામાં આવી છે કે દિવસે સૂર્યપ્રકાશ દરેક બાજુ સમાન રીતે પહોંચે. તે સિવાય સૌરઊર્જાનો ઉપયોગ કરીને ઘરના વિવિધ ઉપકરણો જેવાકે ટીવી, મિક્સર તથા કમ્પ્યુટર માટે જરૂરી વીજળીનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે. બહારનું તાપમાન ઊંચું રહેવા છતાં નનાવુંને કોઈ પંખા કે વાતાનુકુલનની જરૂર પડતી નથી. સામાન્ય ઘરમાં જ્યાં વીજળીનો વપરાશ ૫૦ યુનિટથી વધારે હોય છે ત્યાં આ દંપતી મહિનામાં ફક્ત ૪ યુનિટ વીજળીનો ઉપયોગ કરે છે.

કુદરતી ફ્રીઝ

આ ઘરમાં એક કુદરતી ફ્રીજ પણ બનાવવામાં આવ્યું છે જેમાં એક ઘડાને ખાડામાં મૂકી તેની આજુબાજુ રેતી પાથરવામાં આવી છે. વધેલું પાણી ઘડાની આજુબાજુ નાખવામાં આવે છે જેથી તેની અંદરનું તાપમાન ૧૦ ડીગ્રી સેલ્સિયસ જેટલું રહે છે. આમ આ ફ્રીજમાં મુકવામાં આવેલો ખોરાક અઠવાડિયા સુધી ખરાબ થતો નથી.

રાંધણગેસ અને જૈવિક ખેતી

આ ઘરમાં એક બાયોગેસ પ્લાન્ટ પણ છે. જેમાં વધેલો ખોરાક તથા ઘરના કચરાથી રાંધણગેસનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે. ગેસ ઉત્પાદન પછી જે કંઈ વધે છે, તેનો ઉપયોગ ખાતર તરીકે ફળો અને શાકભાજીની જૈવિક ખેતીમાં થાય છે.

આ ઘરની આજુબાજુના ૩૪ એકર વિસ્તારમાં તેમણે જંગલ જેવો માહોલ ઉભો કર્યો છે જેથી મોટી સંખ્યામાં પશુ-પક્ષીઓને આકર્ષી શકાય. શહેરી ઘોંઘાટથી દુર તેમણે પોતાની માટે એવા પ્રાકૃતિક વાતાવરણનું સર્જન કર્યું છે જે તેમના સ્વાસ્થ્યને ખુબજ ફાયદો પહોંચાડી રહ્યું છે. પૌષ્ટિક ખોરાક અને કુદરતી જીવનશૈલીને કારણે, આ દંપતીને કોઈ ગંભીર બીમારી નથી થઇ તથા છેલ્લા ૧૭ વર્ષથી કોઈ દવાની જરૂર પડી નથી.

અમારા વિશે

જ્યારે કે આજે દુનિયા નિરાશામય અને અંધકારમય ખબરોથી ઘેરાયેલી છે, પ્રસન્ન પ્રભાતનો ધ્યેય એવી ખબરો, વિચારો અને કથાઓને પ્રસ્તુત કરવાનો છે કે જે હકારાત્મકતાને સહભાગી બનાવે અને ઉત્પન્ન કરે. અમારો લક્ષ્ય પ્રભાતને પ્રસન્ન બનાવવાનો છે.

લોકોના વિચારોને ઢાળવામાં મીડિયાની ભૂમિકા મહત્તવની છે. મીડિયામાં શક્તિ છે કે તે પરિવર્તન લાવે, ક્રાંતિ લાવે – હકારાત્મક કે નકારાત્મક. આપણી જાતને સમસ્યાઓ અને તકરારો દર્શાવતી ખબરોથી ઘેરવાને બદલે, અમે ઉકેલ અને હકારાત્મકતા આધારિત ખબરો પ્રસ્તુત કરીએ છે. અમે પત્રકારત્વ (journalism)ને તેના ખરા અર્થ તરફ પાછું લાવવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ.

અંગ્રેજી અને ગુજરાતી ભાષામાં અસલ ખબરો, વિચારો અને કથાઓના યોગદાનની સાથે સાથે, પ્રસન્ન પ્રભાત પસંદ કરેલ સ્ત્રોતોમાંથી હકારાત્મક લેખોનું ભાષાંતર પણ કરે છે.

અંગ્રેજીમાં વાંચો

About Us

As the world today is surrounded by dark and gloomy news, Prasann Prabhat aims to present news, ideas and stories that shares and generates positivity. We aim to make the prabhat prasann i.e. make the morning happy.

The media has an important role to play in moulding the thoughts of people. It has the power to bring the change, the revolution – positive or negative. Rather than surrounding ourselves with problems and conflicts, we bring in solution and positivity driven stories. We attempt to bring journalism back to what it truly stands for.

In addition to contributing original news, ideas and stories in English and Gujarati, Prasann Prabhat also translates the positive articles from selected sources into Gujarati.

Read in Gujarati

અન્ન સુરક્ષા, વિશ્વ શાંતિ માટેનું પહેલું પગથિયું

સામાન્ય રીતે જે પણ લોકો ઉગ્ર બને છે તેમની ઉપર પ્રતિબંધો લાદીને તેમને કમજોર કરવાની કોશિશ કરવામાં આવે છે. કેટલીક વાર તેમની વિરુદ્ધ યુદ્ધ પણ લડવામાં આવે છે, એ આશયથી કે તેઓ કમજોર થઈ જશે એટલે ઉગ્રતા છોડી દેશે. જો કે, જે કમજોર હોય તેઓ શાંત રહે અને જે શક્તિમાન હોય તે વધારે અશાંતિ ફેલાવે, શું એ માન્યતા હકીકતમાં સાચી છે? વાસ્તવિકતા તો કાંઈક જુદી જ છે.

વર્લ્ડ ફૂડ પ્રોગ્રામ (WFP) ના ડિરેક્ટર, ડેવિડ બિસલીએ, નોર્વેના પીસ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓસ્લો દ્વારા આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં, તેમના અને અફઘાનિસ્તાનના એક કબીલાના સરદાર સાથે થયેલ વાર્તાલાપને રજુ કરે છે કે જેમાં કબીલાના સરદાર કહે છે કે, "કૃષિવિષયક યોજના શરુ કરવામાં આવી તે પહેલાં અન્ન તથા બીજી મૂળભૂત સુવિધાઓની અછત હતી, જેથી બાળકોને કોઈ અન્ય વિકલ્પ ન મળતા તેઓ દેશ છોડીને જતા રહેતા અથવા સરકાર વિરુદ્ધ થઈ રહેલી બળવાખોર પ્રવૃત્તિઓ અથવા આતંકવાદી ગતિવિધિઓમાં જોડાઈ જતા."

જ્યારે ડેવિડે પૂછ્યું કે હવે કેવી પરિસ્થિતિ છે તો તેમણે જણાવ્યું કે, "નહેરનું નિર્માણ થઈ જવાથી હવે અમને ખેતીલાયક પાણી પ્રાપ્ત થઈ રહ્યું છે. જેથી અમે ખેતીવાડી તથા પશુપાલન કરી શકીએ છીએ અને ખાસ કરીને અમારા બાળકો પાસે હવે આશાનું કિરણ છે. તેઓ હવે વિસ્તાર છોડીને જતા નથી. તથા બળવાખોર જૂથો કે આતંકવાદી ગતિવિધિઓમાં પણ જોડાતા નથી."

ડેવિડે વધુમાં જણાવ્યું કે, "આ વિસ્તારના લોકોની ખ્વાહિશ કઈ ઊંચી ઇમારતોની નથી, તેમની આશા તો ફક્ત અન્નની છે. અન્ન તેમના જીવનમાં સ્થિરતા લાવે છે. અન્ન ન હોવાના કારણે તેમનું જીવન અસ્થિર થઈ જાય છે. એ જ કારણે અમે લોકો, કબીલાઓ તથા દેશોને એકબીજા સાથે જોડવા માટે તથા શાંતિનિર્માણ કરવા માટે અન્નનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. જ્યારે આતંકવાદીઓ તેનો ઉપયોગ લોકોને યુદ્ધમાં જોડવા માટે કરે છે."

અન્નની અછત, બીજી ઘણી બધી સમસ્યાઓને પણ જન્મ આપે છે. જેમ કે અન્ન ન મળવાથી લોકો અન્નની શોધમાં સ્થળાંતર કરવા લાગે છે. વર્લ્ડ ફૂડ પ્રોગ્રામ (WFP)ના એક અહેવાલ અનુસાર, ભૂખમરામાં જ્યાં ૧% ની વૃદ્ધિ થાય છે ત્યાં લોકોના સ્થળાંતરમાં ૨% ની વૃદ્ધિ થાય છે. ભુખમરાને લીધે ચાડ સરોવરના તટપ્રદેશના લાખો લોકો સ્થળાંતર કરી ચૂક્યા છે. પરંતુ સ્થળાંતર કર્યા પછી પણ અન્નની કંઈ જ ખાતરી રહેતી નથી. ઉપરાંત તેમના માટે પુનર્વસવાટ પણ ઘણું અઘરું બની જાય છે, જેના કારણે તેમનું જીવન અસ્થિર અને પાયા વિનાનું બની જાય છે. આ પ્રકારના લોકોને બળવાખોરો આસાનીથી પોતાની જાળમાં ફસાવી દે છે. તેમને અન્નની અથવા બીજી કોઈપણ લાલચ આપીને બળવામાં અથવા આતંકી ગતિવિધિઓમાં સરળતાથી જોડી દેવામાં આવે છે.

વિશ્વભરના નિષ્ણાતો આ હકીકત પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં નિષ્ફળ ગયા છે કે અન્નની અછત તથા ભૂખમરો, યુદ્ધ અને સંઘર્ષની પરિસ્થિતિમાં, આગમાં ઘી રેડવા સમાન કાર્ય કરી રહ્યાં છે. વૈશ્વિક સ્તરે લશ્કરી ખર્ચ કુલ રૂપિયા ૧,૩૦,૦૦૦ અરબ સુધી પહોંચી ગયો હોવા છતાં વૈશ્વિક શાંતિ પ્રાપ્ત કરવામાં નિષ્ફળતા મળી છે. હકીકતમાં, લશ્કરીકરણને લીધે ઊભી થતી મુસીબતોને વારંવાર ભૂલીને, સંઘર્ષને નાથવા માટે હંમેશા, ફક્ત લશ્કરી તાકાતનો ઉપયોગ થાય છે, જેના કારણે માહોલ વધુ ઉગ્ર બને છે.

ડેવિડે કહ્યું કે, "ભૂખમરો, બળવાખોરોને અવ્યવસ્થા ઊભી કરવાનું યોગ્ય વાતાવરણ પૂરું પાડે છે. જે બિલકુલ સ્પષ્ટ છે, તથા સંઘર્ષ અને ભૂખમરાને અલગ કરી શકાય નહિ. આ જ બાબતને અમે લોકોને સમજાવવાની કોશિશ કરી રહ્યાં છીએ."

સંઘર્ષપૂર્ણ સ્થિતિ ઊભી કરવા પાછળ વિવિધ કારણો ભાગ ભજવતા હોય છે જેવા કે અસમાનતા, ભ્રષ્ટાચાર, અન્યાય, નબળું શાસન, રાજકીય સ્વાર્થ, વિસ્તારવાદ, સત્તા, વગેરે. પરંતુ સંઘર્ષને વેગ આપવા તથા ટકાવી રાખવા પાછળ, અન્ન તથા બીજી મૂળભૂત જરૂરિયાતોની અછત કારણભૂત છે. જેવી રીતે ભૂખમરાના નિવારણ માટે વિશ્વ શાંતિની સ્થાપના કરવી તે એક સર્વસ્વીકૃત અને અતિઆવશ્યક મુદ્દો છે, તેવી જ રીતે વિશ્વ શાંતિ માટે અન્ન સુરક્ષા પણ ખુબ જ અગત્યનો મુદ્દો છે. આમ પારસ્પરિક રીતે, વિશ્વ શાંતિ અને અન્ન સુરક્ષા, બંને એકબીજા પર આધાર રાખે છે.

વર્ષ ૨૦૧૭ માં, યુનાઇટેડ નેશન્સની એક સંસ્થા, ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન (FAO) દ્વારા, અન્ન સુરક્ષા બાબતે પ્રકાશિત થયેલ "ધ સ્ટેટ ઑફ ફૂડ સિક્યુરિટી ઍન્ડ ન્યુટ્રીશન ઇન ધ વર્લ્ડ" નામક અહેવાલ અનુસાર, વિશ્વભરમાં ૮૧.૫ કરોડ લોકો અન્નની તંગીનો સામનો કરી રહ્યા છે, જેમાંથી ૪૫.૯ કરોડ લોકો સંઘર્ષપૂર્ણ વિસ્તારમાં રહે છે. અહેવાલે વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે, મ્યાનમાર, અફઘાનિસ્તાન, સોમાલિયા, કોંગો, દક્ષિણ સુદાન, સીરિયા, યમન, હૈતી તથા ચાડ સરોવરના તટપ્રદેશના દેશો જેવા કે ચાડ, નાઇજિરિયા, કેમેરૂન અને નાઇજર જેવા સંઘર્ષપૂર્ણ વિસ્તારવાળા કુલ ૪૮ દેશોમાં ૧૦.૮ કરોડ લોકો તીવ્ર ભૂખમરામાં જીવે છે. જે આંકડો વર્ષ ૨૦૧૬ના અહેવાલ અનુસાર ૮ કરોડ હતો, એટલે કે ૨૦૧૭ માં ૩૫% નો વધારો થયો છે.

યુદ્ધ તથા બળવાના કારણે સામાન્ય જીવન અસ્તવ્યસ્ત થઈ જતું હોય છે અને તેવી પરિસ્થિતિમાં જીવન જરૂરી વસ્તુઓ મેળવવી તેમજ જીવન જીવવું ખુબ જ મુશ્કેલ બની જાય છે. તેની અસર અન્ન જેવી અત્યંત પાયાની જરૂરિયાત પર વધુ થતી હોય છે. સંઘર્ષપૂર્ણ વિસ્તારોમાં અન્નની પેદાશ તથા તેનું વિતરણ સરળતાથી ન થવાના કારણે ભૂખમરા જેવી આફત સર્જાય છે.

વૈશ્વિક સ્તરે ભૂખમરાને નાથવા માટે, યુનાઇટેડ નેશન્સની ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન (FAO) તથા વર્લ્ડ ફૂડ પ્રોગ્રામ (WFP) જેવી સંસ્થાઓ કાર્યરત છે. આ સંસ્થાઓ, અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રાહત સામગ્રી પહોંચાડવા તથા બાળકોમાં પોષણનું સ્તર જાળવી રાખવાથી માંડીને ખેતીવાડી તથા પશુપાલનના વિકાસ માટેના વિવિધ કાર્યો કરે છે. એક આંકડા અનુસાર યુનાઇટેડ નેશન્સના ફૂડ પ્રોગ્રામના કુલ ખર્ચનો ૮૨% હિસ્સો સંઘર્ષપૂર્ણ વિસ્તારોમાં વપરાય છે.

આપણે આશા રાખીએ કે આવી માહિતી બહાર આવવાથી હવે વિશ્વશક્તિઓ ઉગ્રવાદને નાથવા માટે મિસાઇલનો ઉપયોગ કરવાને બદલે ઉગ્રતાના પંથે ચડેલા લોકોના ભૂખમરાને દૂર કરવાના ઉપાયો કરશે, કે જેથી ઉગ્રતાના મૂળને જ ખતમ કરી શકાય.


ઓડિયો કલીપ: પીસ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓસ્લો દ્વારા આયોજિત કાર્યક્રમ (૧૩ એપ્રિલ ૨૦૧૮)


ઇમેજ સોર્સ: philanthropyage.org

તુર્કીનું એક નગર જ્યાં છેલ્લા ૭૦ વર્ષોથી કોઈ ભૂખ્યું ઉંઘ્યું નથી

એલાઝીગ પ્રાંતની ૧૦૦ કીમી. ઉત્તરે આવેલ કારાકોકન નગર પોતાની આગવી પરંપરાને લીધે હમણાં કેટલાક વર્ષોથી લોકોનું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું છે. ત્યાંના સ્થાનિકો માટે કમનસીબ જરૂરતમંદોને મદદ કરી પોતાની ફરજ અદા કરવી એક પરંપરા બની ગઈ છે. આ નગરમાં એવા ઘણા બધા રેસ્ટોરન્ટ આવેલા છે જ્યાં જરૂરતમંદ લોકોને મફતમાં જમાડવામાં આવે છે. આ પરંપરાને દાયકા દર દાયકાથી ચલાવવામાં આવી રહી છે.

૫૫ વર્ષીય મહેમુદ ઓઝતુર્ક, કે જેઓ કારાકોકનની અતિવ્યસ્ત રેસ્ટોરન્ટ્સમાંની એક રેસ્ટોરન્ટ મરકઝ ના લગભગ ૩૫ વર્ષોથી માલિક છે, તેઓ કહે છે કે તેઓ પોતાની રેસ્ટોરન્ટમાં ગમે તેવી ભીડ હોવા છતાં આવા જરૂરતમંદ ગ્રાહકો માટે ત્રણ ટેબલ હંમેશા ખાલી રાખે છે. ઓઝતુર્કના મતે ગરીબો અહિયાં આવવાનું ક્યારેય ચુકતા નથી. કોઈપણ દિવસે ઓછામાં ઓછા પંદર લોકો મફત ભોજન માટે તેમની હોટલમાં આવે છે.

ઓઝતુર્ક કહે છે “આ પરંપરા વર્ષોથી છે, ૭૦ વર્ષ પહેલા પણ હતી. અમારા માટે આમ કરવું એ સ્વાભાવિક છે. આ એવું કંઇક છે જે અમે અમારા બુઝુર્ગોથી શીખ્યા છીએ.” સ્થાનિક લોકોના મત પ્રમાણે, આ પ્રથા સૌપ્રથમ મરકઝ રેસ્ટોરન્ટમાં ૧૯૪૦ માં શરુ કરવામાં આવી. જયારે આગળ જતાં તેના જે તે સમયના માલિકોએ આ રીતે જરૂરતમંદોને રોજ જમાડવાનું ચાલુ રાખ્યું અને ધીરે ધીરે આ પ્રથા બીજી રેસ્ટોરન્ટમાં પણ ઝડપથી પ્રસરવા લાગી.

૧૯૮૨ માં જયારે ઓઝતુર્કના મોટા ભાઈ જર્મનીથી પરત આવ્યા અને તેઓ આર્થિક રીતે સ્થિર થયા ત્યારે તેઓએ મરકઝ રેસ્ટોરન્ટને તેના પૂર્વ માલિક પાસેથી ખરીદી લીધી અને ઓઝતુર્ક તેના માલિક બન્યા.
અહિયાં લગભગ એવી પાંચ રેસ્ટોરન્ટ્સ છે જેમણે આ પરોપકારી પ્રથાને અપનાવી છે. જે લોકો મફત ભોજન મેળવે છે તેઓ અહી નિયમિત પણે આવતા થઇ જાય છે, અને એવા જાણીતા ચહેરા પણ છે કે જેઓ રોજ ઓછા માં ઓછા બે વખતનું ભોજન લેવા આવે છે.

ઓઝતુર્ક કહે છે કે “અહીં ભોજન લેવા આવનારાઓમાં મોટા ભાગના વ્યક્તિઓ માનસિક બીમારી જેવી અક્ષમતાઓથી પીડાતા હોય છે. પરંતુ અમો રેસ્ટોરન્ટ્સના માલિકો માટે, રોજ નવા નવા વ્યક્તિઓનું અભિવાદન કરવું એ એક સંતોષકારક અને આનંદદાયક અનુભૂતિનો એક ભાગ છે. ભલે તેઓ બાજુના નગર બીન્ગોલ અને તુન્સેલી માંથીજ આવતા હોય.”

બરકત

હસન ગુલબસન, જેના કૌટુંબિક મૂળ આ નગરમાં વર્ષો અને ઘણી પેઢીઓ જુના છે, તેઓ જયારે ૧૪ વર્ષની ઉંમરના હતા ત્યારે જમવાની પ્લેટ ધોવાનું કામ શરુ કર્યું હતું. અને ત્યારથી તેઓ કરાકોક્નના ૫ રેસ્ટોરન્ટનું કામ સંભાળતા થયા અને હવે તેઓ સરાય લોકાનતાસી રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે સેવા આપી રહ્યા છે.
ગુલબસન કહે છે કે “તેઓને આખા તુર્કીમાંથી ઘણા બધાં અજાણ્યા વ્યક્તિઓના ફોન આવતા જેઓ આ પ્રથા તેમની પાસેથી શીખ્યા પછી તેમને ધન્યવાદ કહેવા માંગતા હતા. હું તેમને કહું છું કે આપણે જે કરીએ છીએ તે કંઈ અલગ નથી. ગરીબોને આવકારવાથી આપણી કમાણીમાં જરાય પણ ફર્ક પડતો નથી, પરંતુ તે જો કંઇક લાવે છે તો તે છે બરકત”

૬૫ વર્ષીય વર્તેન કહે છે કે “આ તો અમારા નગરના દાન કરવાના ઇતિહાસનું માત્ર એક ઉદાહરણ છે. તેઓએ ગર્વથી એ પણ જણાવ્યું કે કઈ રીતે પાછલા વર્ષે સીરીયાના પીડિતો માટે કારાકોકન નગરે બહોળા પ્રમાણમાં મદદ પહોચાડવા માટેની ઝુંબેશ ચલાવી હતી. અને દક્ષીણ-પૂર્વ તુર્કીના વાન પ્રાંતમાં આવેલા ધરતીકંપના પીડિતોને મદદ પહોચાડી હતી. જ્યાં ૧૦૦૦ થી વધુ લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા અને હજારો લોકો બેઘર થયા હતા.”

“ફર્ક નથી પડતો તમે એલાઝીગમાં કોને પૂછો છો, તે તમને કારાકોકનની ઉદારતા વિષે જરૂર જણાવશે.” ગુલબસને જણાવ્યું.

અમીર વ્યક્તિ જવાબદારીનો અનુભવ કરે છે

સેલલ કાયા, કે જેઓ એક તાલુકા અધિકારી અને ત્યાંના ગામડાઓમાં સેવા પૂરી પાડતા એક સંગઠનના વડા છે તે જણાવે છે કે, “અહીં રહેતા દરેક વ્યક્તિનું ઓછા માં ઓછું એક સંબંધી યુરોપમાં રહે છે કે જે નિયમિતપણે અહીં નાણાં મોકલે છે. સામાન્ય સરખામણી માટે તમે એલાઝીગના કેન્દ્રીય વિભાગોની મુલાકાત લેશો તો સરળતાથી આ નગરની સમૃદ્ધતા ને સમજી શકશો.”

તેઓ આગળ કહે છે, “અમીર લોકો કમનસીબ લોકોને મદદ કરવી એ પોતાની જવાબદારી સમજે છે. અને તેથી જ નગરના લોકોએ પોતાની રીતેજ સમાજ કલ્યાણની એક પદ્ધતિ ઉભી કરી છે. અમે હમણાંજ એક રેસ્ટોરન્ટમાં ગરીબ કુટુંબ માટે ભોજન આપવા કહ્યું અને તેનો ખર્ચો સરકારી ખાતામાંથી લેવા માટે જણાવ્યું તો રેસ્ટોરન્ટ વાળાઓએ તે વાતનો ઇનકાર કર્યો અને ભોજનનો ખર્ચ તેઓએ પોતાના શિરે લઇ લીધો.”

બદલાતી ગતિશીલતા

ધન્યવાદ છે એ સ્થળાંતરીત સંબંધીઓને કે જેઓએ મોકલેલ વિદેશી નાણાંને કારણે કારાકોકન પોતાની પ્રચલિત આતિથ્યસત્કાર અને ઉદારતાને ચાલુ રાખવાનું ટકાવી શક્યું છે. તેમ છતાં, સ્થાનિક લોકોને ચિંતા છે કે નગરની ગતિશીલતા બદલાઈ રહી છે. બીજી અને ત્રીજી પેઢીના લોકો કે જેઓ સારા ભવિષ્ય માટે ૭૦ અને ૮૦ ના દાયકામાં યુરોપ ગયા હતા તેઓ તેમના વડીલોની જેમ નગરની મુલાકાતે પાછા આવતા નથી. તેના બદલે તેઓ અન્તાલ્યા અને ઇઝ્મીર જેવા તુર્કીના શહેરોના રિસોર્ટમાં પોતાનું ઉનાળુ વેકેશન ગાળવાનું પસંદ કરે છે.

કાયા કહે છે કે, “જો આવી ગાઢ પ્રથાઓ ધીરે ધીરે અદ્રશ્ય થઇ જશે તો પરદેશમાં કામ કરતા સંબંધીઓ પાસેથી આવતા નાણાં પણ અંતે આવતા બંધ થઇ જશે”

કારાકોકનની સમૃદ્ધતાના સ્તરને ટકાવી રાખવા માટેના આર્થિક સ્ત્રોતો ભલે અનિશ્ચિત હોય પણ બીજાઓને મદદ કરવા હાથ આગળ કરવાની અહીંની સંસ્કૃતિના મૂળ અહીંના સમાજમાં એટલે ઊંડે સુધી વિસ્તર્યા છે કે અહીંના લોકો કોઈની મદદ કરવાને ખૈરાત(દાન) નથી સમજતા પરંતુ “પોતાનો ધર્મ અને માણસ તરીકેની ફરજ” સમજે છે.

મિયાવાકી પદ્ધતિ: જંગલ નિર્માણનો સરળ અને ઝડપી તરીકો

શું તમે જાણો છો કે તમારા ઘર પાછળની જમીનના નાનકડા વિસ્તારને એકાદ વર્ષમાં સુંદર જંગલમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે? ઉત્તરાખંડના એક એન્જીનીયર, શુભેંદુ શર્માએ, મિયાવાકી પદ્ધતિથી તેને શક્ય બનાવ્યું છે.

શુભેંદુ જ્યારે ટોયોટા કંપનીમાં એન્જીનીયર તરીકે ફરજ બજાવતો, ત્યારે કંપનીના પ્લાન્ટમાં જંગલનું નિર્માણ કરવા માટે જાપાનના પ્રકૃતિવાદી અકીરા મિયાવાકીને બોલાવવામાં આવ્યા, જેમની જંગલ ઉગાડવાની પદ્ધતિ દુનિયાભરમાં પ્રચલિત છે. મિયાવાકીએ અઢી એકર જમીનમાં ત્રીસ હજાર વૃક્ષો વાવ્યા ત્યારે શુભેંદુએ સ્વયંસેવક તરીકે કામ કરેલું. મિયાવાકી પદ્ધતિથી પ્રભાવિત થઈને શુભેંદુએ તેની પર પ્રયોગો કરી થોડા બદલાવ સાથે તેની ભારતીય આવૃત્તિ તૈયાર કરી અને જાતેજ જંગલ ઉગાડવાની શરૂઆત કરી.

આ પધ્ધતિમાં સર્વપ્રથમ જમીનને ચકાસવામાં આવે છે. જો તેમાં માટીના કણ નાના હોય, તો તે સખત બની ગયેલી હોય છે જેમાં પાણી ઉતરી શકતું નથી. તે માટે જમીનમાં થોડોક જૈવિક કચરો, થોડુક પાણી તથા શોષક સામગ્રી જેમકે બગાસી, શેરડી અથવા નારિયળના ભુસાનું મિશ્રણ ઉમેરવામાં આવે છે, જેથી માટી પાણીને પકડી રાખે અને ભેજ જળવાઈ રહે. આ રીતે જમીનને જંગલ માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે.

છોડને વધવા માટે પાણી, સૂર્યપ્રકાશ અને પોષકતત્વોની જરૂર હોય છે. જો માટીમાં પોષકતત્વો ન હોય તો તેમાં કૃત્રિમ રીતે પોષકતત્વો ઉમેરવામાં આવતા નથી કેમકે તે પ્રકૃતિ વિરુદ્ધ છે. અલબત્ત તેમાં સુક્ષ્મજીવો ઉમેરવામાં આવે છે જે જમીનમાં મિશ્રિત જૈવિક કચરાને ખાઈને જરૂરી પોષકતત્વો પ્રાકૃતિક રીતે ઉત્પન્ન કરે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન સુક્ષ્મજીવોની સંખ્યામાં ઉતરોત્તર વધારો થતો જાય છે અને જમીન પુનર્જીવિત થઇ જાય છે.

વૃક્ષની ઉંચાઈના ૪ સ્તર

ત્યારબાદ સ્થાનિક વૃક્ષોની જાણકારી મેળવી તેમને તેમની ઉંચાઈ અનુસાર ૪ સ્તરમાં વહેંચવામાં આવે છે: ઝાડીઓ, નાના વૃક્ષો, મોટા વૃક્ષો તથા વિશાળ વૃક્ષો. એકજ સ્તરના વૃક્ષોને એક બીજા પાસે વાવવામાં આવતા નથી. દરેક પ્રકારના વૃક્ષ નક્કી કરેલી ટકાવારી પ્રમાણે વાવવામાં આવે છે. જો ફળોનું વન બનાવવું હોય, તો તેમાં ફળદાયી વૃક્ષોની ટકાવારી વધારી દેવામાં આવે છે. તેજ રીતે પક્ષીઓ અને મધમાખીઓને આકર્ષનારું તથા એક સામાન્ય સ્થાનિક જંગલ પણ બનાવી શકાય છે.

શરૂઆતમાં રોપા વાવીને લીલા ઘાસનું પાતળું સ્તર પાથરી દેવામાં આવે છે જેથી ગરમીમાં ભેજ જળવાઈ રહે અને જો હિમવર્ષા થતી હોય તો બરફ માત્ર લીલા ઘાસના સ્તર પરજ જામે. ભેજને લીધે જમીન નરમ હોવાથી, મૂળ જમીનમાં સરળતાથી તથા ઝડપથી પ્રસરી શકે છે. શરૂઆતમાં, જંગલની વૃદ્ધિ દેખાતી નથી કેમકે તે જમીનની અંદર વધતું હોય છે. પહેલા ત્રણેક મહિનામાં મૂળ ૧ મીટર જેટલા ઉંડા પહોચી જાળીદાર રચના બનાવીને માટીને ચુસ્તરીતે પકડી રાખે છે. મૂળની જાળમાં રહેલા સૂક્ષ્મજીવો તથા ફૂગ, જરૂરી પોષકતત્વો પુરા પાડે છે.

એકવાર મૂળિયાં સ્થપાઈ ગયા બાદ, જંગલનું ઉપર તરફ વધવાનું શરૂ થઇ જાય છે. ત્યારબાદ બે થી ત્રણ વર્ષ સુધી પાણી આપતા રહેવું પડે છે. તે દરમિયાન ઉગી નીકળેલા નકામાં ઘાસને કાઢી નાખવામાં આવે છે જેથી વૃક્ષોના વિકાસમાં અવરોધ પેદા ન થાય. જેમ-જેમ જંગલ વધતું જાય છે તેમ-તેમ સુર્યપ્રકાશ રોકાતો જાય છે. અંતે, જંગલ એટલું ઘટ્ટ બની જાય છે કે સૂર્યપ્રકાશ જમીન સુધી પહોચી શકતો નથી અને નકામું ઘાસ ઉગવાનું બંદ થઇ જાય છે. આ સ્તરે, જંગલ પાણીના દરેક ટીપાનું સંરક્ષણ કરે છે અને તેને વરાળ બનીને વાતાવરણમાં ભળતા અટકાવે છે તથા ભેજવાળી હવાનું સંઘનન કરીને ભેજ પાછો મેળવે છે. ધીરે-ધીરે પાણી આપવાનું ઓછુ કરીને અંતે બંધ કરી દેવામાં આવે છે. પાણી વગર પણ જંગલનું તળિયું ભેજવાળું રહે છે.

હવે, જયારે પાંદડા જંગલની જમીન પર પડે છે તો તે તરતજ સડવા માંડે છે. આ સડેલો જૈવિક કચરો ખાતર બનીને જંગલને ખોરાક પૂરો પાડે છે. જેમ જંગલ વધતું જાય છે, તેમ વધુને વધુ પાંદડાઓ ખાતર બને છે અને જંગલનો વિકાસ ઝડપી બને છે અને જંગલ પોતાની જાતે જ વધતું જાય છે.

જો વૃક્ષોને અલગ-અલગ રીતે વાવવામાં આવે તો તે આટલી જલ્દી વધી શકતા નથી. આમ આ જંગલના વૃક્ષો સામૂહિક રીતે એક બીજાનો સાથ આપીને કુટુંબની જેમ આગળ વધે છે અને જોત જોતામાં ૧૦૦ વર્ષે બનતું જંગલ ૧૦ વર્ષમાં તૈયાર થઇ જાય છે.

મિયાવાકી પધ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને આજે કેન્યા, કોરિયા, જાપાન, અમેરિકા, ભારત, ઓસ્ટ્રેલિયા તથા દુનિયાના અલગ-અલગ દેશોમાં નાના મોટા જંગલો ઉગાડવામાં આવી રહ્યા છે. ઔદ્યોગીકરણ તથા નષ્ટ થઇ રહેલા જંગલોને લીધે પર્યાવરણમાં ઘણા મોટા ફેરફારો થઇ રહ્યા છે જે ચિંતાનો વિષય હોઈ પુનઃવનીકરણ ખુબજ જરૂરી બન્યું છે.

ઈમેજ સોર્સ: afforestt.com