ચેક ડેમ દ્વારા પાણીની સમસ્યામાંથી છુટકારો મેળવતું છોટા બિહાર નામનું ગામ

Uncategorized

ઇન્ટરનેશનલ વોટર મેનેજમેન્ટ સંસ્થાના એક અહેવાલ પ્રમાણે ભારતની ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ અનુસાર સૌથી વધુ પાણીની સમસ્યા ધરાવનાર રાજ્યોમાં રાજસ્થાન, ગુજરાત, મધ્યપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક, તામિલનાડુ અને આંધ્રપ્રદેશનો સમાવેશ થાય છે. આ રાજ્યોમાં પૂરતા પ્રમાણમાં વરસાદ થવા છતાં, પાણીના નિકાસ અને સંગ્રહ કરવાની અયોગ્ય ગોઠવણીને કારણે આ વિસ્તારો સિંચાઇ માટે જરૂરી પાણી અને પીવાના પાણીની સમસ્યાથી પીડાય છે.

મધ્યપ્રદેશની રાજધાનીથી આશરે ૩૫૦ કિલોમીટર દૂર આવેલ છોટા બિહાર ગામમાં આશરે ૨૫૦ જેટલા પરિવાર રહે છે. અહીંના લોકોની આજીવિકા માટે મોટે ભાગે ખેતી પર આધારિત છે. ખેતીપ્રધાન ગામ હોવા છતાં આ પ્રદેશમાં પાણીની અછતના કારણે લોકોની મુશ્કેલીમાં દિવસે ને દિવસે વધારો થઈ રહ્યો હતો. પાણીના અભાવને લીધે પાકનું ઉત્પાદન પણ સતત ઘટી રહ્યું હતું.

આ વિસ્તારની પરિસ્થિતિમાં બદલાવ આવે એ હેતુસર સદગુરુ વૉટર એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ફાઉન્ડેશન નામના એનજીઓએ વર્ષ ૨૦૦૮થી આ વિસ્તારમાં પાણીની અછત દૂર કરવા માટેની જવાબદારી ઉપાડી હતી. આ એનજીઓએ દેશના ૯ રાજ્યોના ગામડાઓને મદદ કરવાની શરૂઆત કરી હતી જેમાં છોટા બિહાર ગામનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. છોટા બિહાર ગામમાં સુખેન નામની નદી વહે છે, જે નર્મદા નદીની સહયોગી નદી છે. એનજીઓએ આ વિસ્તારમાં કામગીરી શરૂ કરતી વખતે ૪ સભ્યોની ઇન-હાઉસ ટીમને ગામમાં સર્વે હેતુ મોકલી હતી.

ગામનો સર્વે કર્યા બાદ ઈન-હાઉસ ટીમ દ્વારા સુખેન નદી ઉપર ચેક ડેમ બનાવવાની યોજના તૈયાર કરવામાં આવી. ચેક ડેમનો મુખ્ય હેતુ પાણીને સંગ્રહિત કરવાનો છે. ચોક્કસ સ્થળોએ પાણી સંગ્રહ કરવામાં આવે છે. જ્યારે મુખ્ય ડેમનું પાણી ઓવરફ્લો થાય છે ત્યારે પાણી ચેક ડેમની ઉપરથી નીકળી જાય છે. આ પ્રક્રિયાની મદદથી ભૂગર્ભજળના સ્તરમાં પણ સુધારો થયો છે.

ચેક ડેમની મદદથી આજે ખેડૂતો ખેતી માટે પાણીનો ઉપયોગ કરી શકે છે. આ બધા પરિબળોને લીધે પાકનું ઉત્પાદન બમણું થઈ ગયું છે.Untitled-design-224

સદગુરુ વૉટર એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ફાઉન્ડેશન અને કોકા-કોલા (ઇન્ડિયા) ફાઉન્ડેશનની આ ઉમદા કામગીરીના કારણે છોટા બિહારનું ચિત્ર માત્ર બે વર્ષમાં સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું છે. આ ઉપરાંત ચેક ડેમના કારણે બુંદેલખંડ વિસ્તારના અન્ય ભાગોમાં પાણીની સમસ્યામાં સુધારો થયો છે જેમાં ગોપાલપુરા અને ભીમપુરાનો પણ સમાવેશ થાય છે.

Leave a Reply